Bilgisayar kullanıcılarının çoğunun en az parayı monitöre harcadığı, diğer parçalar konusunda oldukça titiz ve seçici davranırken monitör alırken en ucuz ve çoğu zaman da kalitesiz modelleri satın aldığı maalesef gerçek.

Oysaki monitör seçimi sadece görüntü kalitesini değil, sağlığımızı da etkiliyor. Görüntüsü titreyen, elektromanyetik izolasyonu kötü bir monitör başağrısı, göz bozukluğu gibi ciddi sağlık problemleri yaratmakta. Yaygın olarak kullanılan CRT (tüplü) monitörlerin kanserojen etkileri hakkında hala tartışmalar olsada özellikle kalitesiz modellerin yüksek seviyede elektromanyetik dalga yaydığı zaten bilinmekte.

Özellikle bu sene LCD monitörler fiyatların da ciddi oranlarda düşmesiyle masaüstlerinde hantal CRT modellerin yerini almaya başladılar. Elektromanyetik dalga yaymadıkları ve güçlü elektron tabancaları kullanmadıkları için sağlık açısından çok daha doğru bir tercih oldukları açık. Hafif, küçük olmalarının yanında elektrik tüketimi açısından CRT modellere göre yarı yarıya, hatta bazen 3-4 kata kadar daha avantajlılar. Görüntü açısından baktığımızda da LCD modeller genellikle daha keskin bir görüntü sunmakta.

Bununla birlikte, LCD monitörlerin eski CRT modellere göre bazı dezavantajları da var. Bunlardan ilk bakışta fark edeceğiniz, renklerin bakış açısına göre değişmesi: LCD monitörlere yandan ve çok dar bir açıdan bakarsanız şaşırtıcı derecede kötü bir görüntüyle karşılaşıyorsunuz ve özellikle kalitesiz modellerde küçük açı değişiklikleri bile tonların değişmesine sebep oluyor. Bu renk doğruluğu problemi yüzünden, özellikle grafik tasarım ya da benzer işlerle uğraşanlar halen yüksek kaliteli CRT ekranlar ya da plasma monitörler kullanmak zorundalar.

Bir diğer dezavantajları ise siyahları göstermekteki problemleri. Siyah, LCD monitörlerde oldukça silik görünüyor:ışığa tutulan siyah bir kağıt gibi. Ayrıca çözünürlük olarakta CRT’ lerin gerisindeler: vasat 17’ bir CRT 1600×1200 gibi çözünürlüklere kolayca çıkabilirken üst düzey 17’ bir LCD bile 1280×1024’de kalmakta.
Öte yandan, LCD’ lere göre sağlık açısından sakıncalı olmanın dışında, CRT’ lerin başka dezavantajları da mevcut: pek dikkat etmemiş olabilirsiniz ama CRT’ lerde bir geometri sorunu mevcut. Özellikle ekranın kenarlarına bakarsanız görüntünün çerçeveye tam olarak oturmadığını fark edebilirsiniz. Televizyonlarda bu çok sorun olmasa da özellikle bilgisayar monitörlerinde cansıkıcı olabiliyor. Sony ve Viewsonic’ in üst düzey CRT modelleri bu sorunu çözmüş olsalarda geometri yine de mükemmel değil. Koyu ve açık renklerin birleşim noktalarında ise bulanıklık sorunu yaşanıyor. CRT’ lerin kötü yanlarından biride zamanla görüntünün çok bulanıklaşması. Ekran arkasındaki fosfor tabakasının bozunumundan kaynaklanan bu sorun, genelde tüp ömrünün yarısına ulaşılmasıyla genelde tahammül edilemez bir hal alıyor. Gerçi vasat bir monitörün bile 50.000 saat tüp ömrüne sahip olduğu düşünülürse, “yaşlanma” çok ciddi bir problem değil. Zira 25.000 saate ulaşmak pek olası görünmüyor.

Üzerinde durulması gereken bir nokta, karşılaştırmaları aynı kalitede düzeyindeki monitörler arasında yapmak: örneğin, LCD monitörlerin siyahları soluk gösterdiğini söyledik; öte yandan kalitesiz bir CRT ile kaliteli bir LCD’ yi kıyasladığınızda arada pek bir fark göremeyebilirsiniz. LCD’ lerin sorunları eskiye oranla epeyce düzeltildi; özellikle kaliteli markaların üst sınıf modellerinde birçok problem ya çok az hissedilir düzeyde ya da tamamen giderilmiş.

İşiniz grafik tasarımsa maalesef yine CRT ile sınırlı kalmak durumundasınız; zira LCD’ ler halen çok kaliteli CRT modeller kadar doğru renk vermiyorlar ve muhtemelen hiçbirzaman o seviyeye çıkamayacaklar. Bu durumda tek alternatif plazma gibi görünüyorki bunun içinde en azından birkaç sene beklemek gerekebilir-en azından kabul edilebilir bir fiyat için.

Peki eski CRT monitörünüzü değiştirmeli misiniz?

Profesyonel bir grafik tasarımcı değilseniz, cevap kesinlikle EVET. LCD monitöre geçtiğinizde gözlerinizin neredeyse mucizevi derecede rahatladığını, başağrılarınızın azaldığını fark edeceksiniz. Aynı rahatlama elektrik faturanızda da kesinlikle görülecek; zira bir LCD aynı ebatta CRT’ den 2 ila 4 kat arası daha az elektrik harcıyor. Özellikle beyaz zemin üzerindeki yazılarda benzersiz bir keskinliğe şahit olacaksınız; yazılar çok daha okunaklı gelecek. Üstelik masa üzerinizde fazladan 1 metrekare boş alan açılacak! Genel olarak renklerin daha canlı olduğunu fark edeceksiniz –eğer Sony, Viewsonic ya da Mitsubishi’ nin çok üst düzey, grafik tasarım için özel üretilmiş CRT modellerinden birini kullanmıyorsanız..

EKRAN BOYUTU

15’ ve 17’ modeller yaygın olmakla birlikte, 23’ büyüklüğünde LCD ekranlar bulmak da mümkün. Çok özel üretimlerde ekran boyutu 30’ e çıkabiliyor.

ÇÖZÜNÜRLÜK

Görüntü piksel dediğimiz küçük karelerden oluşmaktadır. Örneğin, 1024×768 çözünürlük, ekranın yatay olarak 1024, dikey olaraksa 768 piksele ayrıldığını ifade eder.

PARLAKLIK

LCD ekranların parlaklığı nit adı verilen bir birimle ifade edilir (metrekareye başına candela)
Verilen ölçü; ekran saf beyaz gösterdiğinde ekrandan yayılan ışık miktarıdır. Yüksek parlaklık değerleri daha iyi sonuçlar vermektedir.

KONTRAST ORANI

Ekranın gösterebildiği en parlak beyazla en koyu siyah arasındaki ışık şiddetinin oranıdır. Değer ne kadar yüksek olursa o kadar canlı görüntüler alınabilir.

İZLEME AÇIŞI

LCD monitörlerde ışık çok küçük kristaller içinden geçtiğinden, bu kristallere dik bakıldığında elde edilen ışık şiddeti ve renkle, yatay bakıldığında görünen arasında bir fark oluşur.

TEPKİ SÜRESİ

LCD üzerindeki minik noktaların ışık ve renk değişimlerine verdiği tepkidir. Ms birimiyle ifade edilir. Bir saniye 1000 ms(milisaniye) olduğuna göre ve insan gözü de saniyede 30 kare algıyabildiğinden, 1000/30, yani yaklaşık 30 ms üzerinde tepki süresine sahip monitörlerde görüntü geçişleri sırasında rahatsız edici iz bırakmalar, hareketli görüntülerde görüntünün bulanıklaşması gibi sorunlar yaşanır.

Yeni LCD monitörlerde bu süre en fazla 20ms olduğundan, tepki süresi önemsiz bir parametre haline gelmiştir.